Còn mụn viêm mà trị sẹo rỗ ngay: vì sao có thể là sai thứ tự?

Khi mụn còn bùng phát, can thiệp sẹo rỗ ngay có thể là sai thứ tự vì mụn viêm tiếp diễn dễ tạo thêm vết sẹo mới, do đó hướng xử lý thường ưu tiên kiểm soát mụn trước để giảm viêm và ngăn ngừa tổn thương thêm.

Tóm tắt nhanh:

• Trị mụn trước giúp giảm phản ứng viêm và hạn chế nguy cơ hình thành thêm các vết sẹo rỗ mới trên da.
• Sẹo lõm gồm nhiều dạng khác nhau như đáy nhọn, đáy tròn hoặc đáy hộp, cần phân biệt rõ với thay đổi màu sắc da sau mụn.
• Kế hoạch can thiệp cần dựa trên loại sẹo, độ tuổi, tông da và số lượng tổn thương chứ không áp dụng một khuôn mẫu cứng cho tất cả mọi người.

Phân biệt mụn viêm đang hoạt động và tổn thương sẹo rỗ

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa tình trạng mụn đang bùng phát, vết đổi màu sau mụn và sẹo rỗ thực sự. Theo Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD), các vết thay đổi màu sắc phẳng trên bề mặt da sau khi hết mụn không nhất thiết là sẹo lõm. Đây thường chỉ là sự đổi màu bề mặt, trong khi sẹo rỗ là các tổn thương lõm hình thành do cấu trúc mô bị ảnh hưởng sau phản ứng viêm.

Sẹo lõm cũng không đồng nhất ở mọi vị trí mà có nhiều hình thái khác nhau:

• Sẹo đáy nhọn (ice-pick): Có kích thước nhỏ nhưng ăn sâu vào da.
• Sẹo đáy tròn (rolling): Rộng, nông và tạo bề mặt lượn sóng nhấp nhô.
• Sẹo đáy hộp (boxcar): Dạng tròn hoặc bầu dục, rộng hơn sẹo đáy nhọn nhưng hẹp hơn sẹo đáy tròn.

Một người có thể cùng lúc xuất hiện nhiều dạng sẹo lõm khác nhau trên khuôn mặt. Việc phân biệt chính xác tổn thương viêm đang diễn tiến với các dạng sẹo cố định là bước khởi đầu quan trọng trước khi quyết định can thiệp sẹo rỗ.

Nguy cơ hình thành sẹo mới khi chưa kiểm soát mụn

Lý do chính khiến việc vội vàng can thiệp sẹo khi mụn còn viêm bị xem là sai thứ tự nằm ở chu trình hình thành tổn thương. Theo AAD, nếu mụn trứng cá vẫn đang bùng phát, quá trình điều trị thường bắt đầu bằng việc kiểm soát mụn để giảm viêm.

Khi mụn viêm chưa được kiểm soát ổn định, các đợt bùng phát tiếp theo vẫn tiếp tục phá hủy cấu trúc da tại các nang lông bị viêm. Kết quả là trong lúc bạn đang nỗ lực cải thiện những vết sẹo cũ, các ổ viêm mới lại tạo ra thêm những vết sẹo rỗ mới. Hơn nữa, việc tiếp tục kiểm soát mụn sau khi đã thực hiện các thủ thuật sẹo cũng là khuyến cáo cần thiết từ chuyên gia để giảm nguy cơ xuất hiện sẹo mới trong tương lai.

Ba kịch bản bác sỹ có thể cân nhắc

Không có một công thức duy nhất áp dụng cho tất cả trường hợp, nhưng trên thực tế thăm khám, bác sỹ thường cân nhắc một trong ba hướng tiếp cận sau tùy theo tình trạng lâm sàng:

• Ưu tiên kiểm soát hoàn toàn mụn viêm trước: Đây là kịch bản phổ biến nhất khi da đang có nhiều mụn bùng phát. Mục tiêu là dập tắt phản ứng viêm, ngăn chặn tổn thương mô mới rồi mới chuyển sang giai đoạn cải thiện sẹo lõm.
• Xử lý mụn song song với can thiệp chọn lọc: Trong một số tình huống cụ thể, bác sỹ có thể chỉ định kiểm soát mụn kết hợp đồng thời với một số phương pháp phù hợp để cải thiện chất lượng nền da, tùy thuộc vào phản ứng của da và mức độ tổn thương.
• Tập trung xử lý sẹo rỗ khi mụn đã ổn định: Khi da không còn tình trạng mụn viêm hoạt động, bác sỹ sẽ lập kế hoạch can thiệp trực tiếp vào các vết lõm dựa trên hình thái sẹo thực tế.

Việc lựa chọn kịch bản nào đòi hỏi sự đánh giá cẩn thận từ bác sỹ trực tiếp thăm khám chứ không thể tự ý quyết định dựa trên cảm tính.

Kế hoạch cá nhân hóa thay vì một thứ tự cứng nhắc

AAD chỉ rõ rằng kế hoạch can thiệp sẹo phải mang tính cá nhân hóa, xem xét đồng thời nhiều yếu tố như: loại sẹo, số lượng sẹo, vị trí xuất hiện, độ tuổi, tông da cũng như mục tiêu của từng người. Sẹo đáy nhọn và sẹo đáy tròn có thể đòi hỏi các phương pháp xử lý rất khác nhau.

Các vết sẹo lõm thường cần nhiều hơn một lần can thiệp hoặc có thể cần kết hợp nhiều kỹ thuật. AAD liệt kê nhiều phương pháp can thiệp sẹo bao gồm: lột da hóa học (peels), chất làm đầy (fillers), tái tạo bề mặt bằng laser (laser resurfacing), lăn kim (microneedling), huyết tương giàu tiểu cầu (PRP), sóng cao tần (radiofrequency), mài da (dermabrasion) và phẫu thuật sẹo (scar surgery) nhằm nâng vết sẹo lên khỏi mô bên dưới.

Sau khi thực hiện bất kỳ thủ thuật nào, việc chăm sóc da cần tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn của bác sỹ da liễu điều trị. Tình trạng sưng nề hoặc đổi màu da sau thủ thuật có thể làm sai lệch việc tự so sánh, đánh giá kết quả bằng mắt thường trong giai đoạn sớm.

Nguồn tham khảo

• American Academy of Dermatology - Acne scars: Consultation and treatment
• American Academy of Dermatology - Acne scars: Signs and symptoms
• American Academy of Dermatology - Acne scars: How to care for your skin after treatment

Câu hỏi thường gặp

Còn mụn có làm laser được không?

Theo AAD, khi mụn trứng cá đang bùng phát, hướng tiếp cận thông thường là kiểm soát mụn trước để giảm bớt phản ứng viêm và ngăn ngừa hình thành sẹo mới. Bác sỹ sẽ trực tiếp đánh giá mức độ mụn trên da bạn để quyết định thời điểm can thiệp laser resurfacing phù hợp.

Thâm đỏ sau mụn có phải là sẹo rỗ không?

Không. Các vết thay đổi màu sắc phẳng trên bề mặt da sau mụn không nhất thiết là sẹo rỗ. Sẹo rỗ là các vết lõm thực sự hình thành do thiếu hụt cấu trúc mô dưới da, chẳng hạn như sẹo đáy nhọn, sẹo đáy tròn hay sẹo đáy hộp.

Có thể xử lý mụn và sẹo song song không?

Kế hoạch can thiệp phụ thuộc vào từng cá nhân, bao gồm loại sẹo, số lượng sẹo, tông da và tình trạng viêm hiện tại. Mặc dù thông thường việc kiểm soát mụn được ưu tiên để tránh sẹo mới, bác sỹ có thể đưa ra lộ trình kết hợp phù hợp sau khi thăm khám trực tiếp.

Nội dung được Ban biên tập BonBoz Clinic biên soạn và đối chiếu với các nguồn y khoa được dẫn trong bài.

Nội dung chỉ nhằm mục đích tham khảo, không thay thế thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sỹ.